Naar de inhoud

Alpha Book

Actu

De Drie Glorieuze Dagen: de revolutie van 1830 en de val van Charles X begrijpen

De Drie Glorieuze Dagen verwijzen naar drie dagen van opstand in Parijs, van 27 tot en met 29 juli 1830, die leiden tot de troonsafstand van Karel X en het einde van…

Artefacts historiques des Trois Glorieuses de 1830 exposés dans une vitrine de musée : cocarde tricolore, pamphlet révolutionnaire et reliques de la révolution française

Les Trois Glorieuses verwijst naar drie dagen van Parijse opstand, van 27 tot en met 29 juli 1830, die leidden tot de troonsafstand van Charles X en het einde van de Restauratie.

De directe aanleiding was een korte reeks berichten die op 26 juli in de Moniteur verscheen: vijf koninklijke ordonnanties die de persvrijheid opschortten, de pas verkozen Kamer van Afgevaardigden ontbonden en het stemrecht beperkten. Wat er toen op het spel stond, ging verder dan volkswoede: het was een constitutionele crisis over de grenzen van de koninklijke macht zoals vastgelegd in het Handvest van 1814.

Artikel 14 van het Handvest van 1814: de juridische kern van de ordonnanties

Charles X ondertekende zijn ordonnanties niet in een opwelling. Hij beriep zich op artikel 14 van het Handvest van 1814, dat de koning toestond regelgevende maatregelen te nemen “voor de uitvoering van de wetten en de veiligheid van de staat”.

Het conflict draaide om de interpretatie van die formulering: de ordonnanties van 25 juli beperkten zich niet tot het regelen van de toepassing van bestaande wetten, maar raakten aan terreinen waarover de kamers moesten stemmen, met name de persvrijheid en het kiesstelsel.

Om de revolutie van 1830 en Charles X beter te begrijpen, moet je kijken naar het verschil tussen wat het Handvest toestond en wat de ordonnanties oplegden. De onderstaande tabel geeft een overzicht van de belangrijkste betwiste bepalingen.

Ordonnantie Onderwerp Betrokken bepaling van het Handvest
Opschorting van de persvrijheid Publicatieverbod zonder voorafgaande toestemming Artikel 8 (vrijheid van mening en publicatie)
Ontbinding van de Kamer van Afgevaardigden Ongeldigverklaring van de recente verkiezingen Artikelen 15-16 (gedeelde wetgevende macht)
Wijziging van het kiesstelsel Beperking van het electoraat tot uitsluitend grondeigenaren Artikelen over het censuskiesrecht
Oproep tot nieuwe kiescolleges Verkiezingen volgens het nieuwe, beperktere stelsel Bevoegdheid die normaal gesproken bij de wetgever ligt

Het Handvest, dat na Les Trois Glorieuses werd herzien, schrapte de verwijzing naar de “veiligheid van de staat” uit de koninklijke bevoegdheden en verbood de koning uitdrukkelijk om wetten op te schorten. Deze constitutionele beperking was een rechtstreeks gevolg van de ruime interpretatie die Charles X aan artikel 14 had gegeven.

Historicus bestudeert originele documenten over de revolutie van 1830 en de val van Charles X in een Parijs universitair archief

Tijdlijn van Les Trois Glorieuses: drie dagen strijd in Parijs

De mobilisatie begon niet op de barricades, maar in de drukkerijen. Op 27 juli publiceerden journalisten en drukkers ondanks het verbod protesten. Drukkersknechten gingen samen met studenten en ambachtslieden de straat op. Binnen enkele uren veranderde het conflict over de pers in een gewapende opstand.

Op 28 juli verrezen steeds meer barricades in de oostelijke wijken van Parijs. De koninklijke troepen onder bevel van maarschalk Marmont hadden moeite om een stad onder controle te krijgen waarvan ze de wirwar van straatjes niet kenden. Aan beide kanten vielen slachtoffers en verschillende regimenten begonnen te verbroederen met de opstandelingen.

Op 29 juli namen de opstandelingen het Hôtel de Ville en het paleis van de Tuilerieën in. Charles X, verschanst in Saint-Cloud, had in de hoofdstad geen militaire middelen meer tot zijn beschikking. Enkele dagen later deed hij afstand van de troon en vertrok hij in ballingschap naar Engeland.

  • 27 juli: protest van journalisten, eerste schermutselingen, sluiting van drukkerijen door de politie, gevolgd door verzet van de drukkersknechten
  • 28 juli: barricades in volkswijken, gevechten met de troepen van Marmont, eerste deserteurs in het koninklijke leger
  • 29 juli: inname van het Hôtel de Ville en de Tuilerieën, instorting van het koninklijke gezag in Parijs, vlucht van Charles X naar Saint-Cloud

Wie won Les Trois Glorieuses: het opstandige volk of de liberale parlementariërs?

Arbeiders, studenten en ambachtslieden vochten op de barricades. Zij betaalden de menselijke prijs van de opstand. De politieke oplossing werd daarentegen onderhandeld door liberale afgevaardigden, onder wie Thiers en La Fayette, die de afloop in de richting van een constitutionele monarchie stuurden in plaats van een republiek.

Louis-Philippe d’Orléans besteeg de troon met een aangepaste titel: hij werd “koning der Fransen” en niet langer koning van Frankrijk. Dat verschil had een politieke betekenis. De legitimiteit berustte niet langer op het goddelijk recht, maar op een pact met de natie — of in elk geval met het deel van de natie dat stemrecht had. Het herziene Handvest breidde bepaalde vrijheden uit, herstelde de driekleur en verlaagde de kiescensus.

Toch bleef er een duidelijke kloof bestaan tussen de verwachtingen van de strijders en het institutionele resultaat. Het algemeen kiesrecht werd niet ingevoerd. Het electoraat werd uitgebreid, maar bleef beperkt tot een minderheid van de belastingbetalers. De republikeinse en sociale eisen die in de straten van Parijs klonken, kregen geen plek in het nieuwe regime. De Julimonarchie kwam tegemoet aan de liberale bourgeoisie, maar niet aan de volksklassen die Charles X ten val hadden gebracht.

Toeristen raadplegen een historische gids op de Place du Palais-Royal in Parijs, een symbolische plek van de revolutie van 1830 en Les Trois Glorieuses

Europese gevolgen van de revolutie van 1830

De val van Charles X bleef niet beperkt tot Frankrijk. Tussen 1830 en 1831 brak in Europa een reeks opstanden uit, maar het verloop ervan verschilde naargelang de lokale machtsverhoudingen.

De Belgische opstand, die in augustus 1830 begon, leidde tot onafhankelijkheid van Nederland en de oprichting van een nieuwe constitutionele staat. De Poolse opstand tegen de Russische overheersing, die in november 1830 begon, werd militair neergeslagen door tsaar Nicolaas I. Twee opstanden geïnspireerd door dezelfde gebeurtenis, met tegengestelde afloop.

Dit verschil maakt duidelijk wat de Franse situatie bijzonder maakte: in Parijs slaagde de opstand doordat het leger uiteenviel en de liberale bourgeoisie een politiek alternatief klaar had staan. In Polen waren noch de militaire verdeeldheid, noch een vergelijkbare burgerlijke politieke tegenmacht aanwezig.

De Julimonarchie, die uit deze drie dagen voortkwam, hield stand tot 1848. Ook zij werd uiteindelijk door een revolutie ten val gebracht: de Februarirevolutie, die ditmaal de Republiek vestigde. Les Trois Glorieuses maakten dus geen einde aan de Franse revolutionaire cyclus. Ze bliezen die nieuw leven in door te laten zien dat een regime in drie dagen kon vallen, maar ook dat een overwinning op de barricades niet garandeert dat degenen die ze hebben gebouwd ook politiek winnen.

De Drie Glorieuze Dagen: de revolutie van 1830 en de val van Charles X begrijpen